Een boor lijkt een eenvoudig gereedschap, maar er gaat veel meer achter schuil dan je op het eerste gezicht zou denken. Of je nu een gat wilt maken in hout, metaal of steen, de keuze van het juiste boortype maakt een groot verschil. Gebruik je de verkeerde variant, dan loopt het werk stroef, raakt het materiaal beschadigd of breekt de punt af. Goed weten wat je in handen hebt, voorkomt die problemen.
Soorten boren en wat ze doen
Er zijn veel verschillende typen boren, elk gemaakt voor een specifiek materiaal of toepassing. De spiraalboor is de meest bekende variant en werkt goed in hout en metaal. Voor steen en beton gebruik je een carbide punt, ook wel hardmetalen punt genoemd. Die trekt samen met een klopboor of combihamer het werk snel door harde ondergronden. Dan zijn er nog de houtboren met een centerpunt, die voor een nette en rechte ingang zorgen zonder dat het werkstuk splijt. Veelgebruikte varianten voor hout zijn de Forstner boor en de lepelboor, beide bedoeld voor brede, vlakke gaten. Voor metaal gebruik je bij voorkeur een HSS boor, wat staat voor high speed steel. Die behoudt zijn scherpte langer dan een gewone stalen punt bij het bewerken van ijzer of aluminium.
De juiste maat kiezen voor jouw klus
De diameter van het boorgat is net zo belangrijk als het materiaal waarvoor je kiest. Wil je een schroef plaatsen, dan moet het voorgeboorde gat iets kleiner zijn dan de schroef zelf, zodat het draad grip heeft. Bij het snijden van schroefdraad in metaal, ook wel tappen genoemd, gelden vaste maten per draadgrootte. Voor M6 schroefdraad boor je een gat van 5,0 millimeter voor. Voor M8 is dat 6,8 millimeter en voor M10 gebruik je een diameter van 8,5 millimeter. Die maten zijn geen toevallige keuzes, ze zorgen ervoor dat de tap precies genoeg materiaal wegsnijdt voor een stevige verbinding zonder het omringende metaal te verzwakken. Een te groot gat geeft een slap draad, een te klein gat zorgt ervoor dat de tap breekt of vastloopt.
Boren in moeilijke materialen zoals RVS
Roestvrij staal, beter bekend als RVS, is een bijzonder lastig materiaal om te boren. Het is harder dan normaal staal en warmt snel op tijdens het bewerken. Dat warmte is een probleem, want daardoor kan de punt snel bot worden of zelfs afbreken. Bij het boren in RVS gebruik je het beste een cobalt boor, ook aangeduid als HSS Co boor. Dat type bevat cobalt in de legering, waardoor het beter bestand is tegen hoge temperaturen. Verder is het verstandig om rustig te werken met een lage toerental en regelmatig snijolie of koelspray te gebruiken. Die smeermiddelen verlagen de temperatuur en helpen het materiaal weg te transporteren. Duw nooit te hard en laat de machine het werk doen. Haast leidt bij RVS vrijwel altijd tot een gebroken punt of een beschadigd werkstuk.
Onderhoud en veiligheid rond boorgereedschap
Een scherpe punt werkt beter dan een botte. Dat klinkt logisch, maar toch wordt het onderhoud van boorgereedschap vaak vergeten. Een botte punt vraagt meer kracht, warmt sneller op en geeft een slordig gat. Boren slijpen is mogelijk met een speciale slijpmal of slijpmachine, maar voor kleine diameters is vervanging vaak goedkoper. Bewaar boren bij voorkeur in een standaard of opbergkoker, zodat de punten niet tegen elkaar stoten. Op het gebied van veiligheid: draag altijd een veiligheidsbril tijdens het boren. Metaalspanen en houtvezels zijn scherp en kunnen bij hoge snelheid alle kanten op vliegen. Klem het werkstuk altijd vast met een bankschroef of klem, en houd je handen uit de buurt van de roterende punt. Een stuk materiaal dat losraat terwijl je boort, kan ernstig letsel veroorzaken.
Veelgestelde vragen
Welke boor gebruik je voor tegels?
Voor tegels gebruik je een diamantboor of een carbide tegelboor met een speciale pijlpunt. Een gewone spiraalboor is te grof en beschadigt het glazuurlaagje. Begin altijd op een lage snelheid zonder klopsstand en gebruik water als koelmiddel.
Hoe weet je welk toerental je moet gebruiken?
Het juiste toerental hangt af van het materiaal en de diameter. Hoe groter de boordiameter, hoe lager het toerental. Metaal en steen vragen een lagere snelheid dan hout. Veel machines hebben een toerentafel of er staat een indicatie op de verpakking van het gereedschap.
Wat is het verschil tussen een klopboor en een gewone boor?
Een klopboor heeft een carbide punt en is bedoeld voor gebruik in een klopboormachine. Die machine maakt naast de roterende beweging ook een hakkende beweging, wat helpt bij het boren in steen of beton. Een gewone boor heeft die klopsstand niet nodig en is juist niet geschikt voor hardsteenachtige materialen.
Kan je een houtboor gebruiken voor metaal?
Een houtboor gebruiken voor metaal is af te raden. De punt van een houtboor is anders geslepen dan die van een metaalboor en zal snel bot worden of afbreken bij contact met staal of aluminium. Gebruik altijd het type dat is gemaakt voor het materiaal dat je wilt bewerken.
