Nederlandse televisie heeft een rijke geschiedenis die begint in 1951, toen de eerste uitzending plaatsvond vanuit het Philips Experimenteel Televisieprogramma. Wat begon als een klein experiment, groeide uit tot een wereld vol praatprogramma’s, soaps, nieuws en entertainment. Tegenwoordig kijken miljoenen Nederlanders dagelijks naar het scherm, of dat nu een grote televisie in de woonkamer is of een telefoon onderweg. De manier waarop we kijken verandert voortdurend, maar de behoefte aan goed Nederlands tv-aanbod blijft.
De beginjaren van omroepen en publieke zenders
In de vroege jaren van de Nederlandse televisie was er maar één zender: Nederland 1. Kijkers hadden geen keuze en stemden massaal af op hetzelfde programma. Omroepen zoals AVRO, KRO en VARA verdeelden de zendtijd netjes onderling. Dit systeem was uniek in de wereld en paste bij de zogenoemde verzuilde samenleving, waarbij verschillende groepen in Nederland elk hun eigen media hadden. In 1964 kwam er een tweede zender bij en in 1988 volgde Nederland 3. De programma’s uit die tijd, zoals Swiebertje, Pipo de Clown en later het jeugdjournaal, zijn bij veel mensen nog steeds bekend. De publieke omroep groeide geleidelijk en bouwde een trouwe kijkersbasis op die tot op de dag van vandaag bestaat.
De komst van commerciële zenders verandert alles
RTL 4 begon in 1989 met uitzenden vanuit Luxemburg en was daarmee de eerste commerciële zender die zich richtte op het Nederlandse publiek. Dit was een grote verandering. Plotseling was er reclame, waren er Amerikaans series en was de toon losser dan bij de publieke omroep. Enkele jaren later kwamen SBS6, Veronica en RTL 5 er bij. De concurrentie tussen zenders zorgde voor meer variatie in het aanbod. Programma’s als Goede Tijden Slechte Tijden, dat al in 1990 begon, trekken tot op heden nog steeds grote aantallen kijkers. Ook bekende presentatoren maakten carrière dankzij de opkomst van deze zenders. Bart Ettekoven, die tegenwoordig te zien is bij Shownieuws op SBS6, begon zijn loopbaan mede dankzij het groeiende aanbod van commerciële tv. De strijd om kijkers leidde tot meer spektakel, meer realityprogramma’s en een nieuw soort tv-cultuur.
Realitytelevisie en grote formats die Nederland veroveren
Vanaf de jaren negentig en zeker in de jaren 2000 nam realitytelevisie een grote vlucht. Programma’s als Big Brother, Temptation Island en Expeditie Robinson kwamen uit Nederland of werden hier snel een succes. Nederland bleek zelfs een exportland voor tv-formats: veel programma’s die hier gemaakt werden, vonden later hun weg naar andere landen. The Voice of Holland, dat in 2010 startte, is daar een goed voorbeeld van. Het format werd verkocht aan tientallen landen wereldwijd. Dit laat zien dat de Nederlandse tv-industrie niet alleen volgde, maar ook een voortrekkersrol kon spelen. Naast entertainment groeide ook de aandacht voor informatieve programma’s, documentaires en journalistieke tv. Programma’s als Tegenlicht en Zembla zorgen voor diepgang naast alle luchtige kost.
Streamen en lineair kijken bestaan naast elkaar
De laatste jaren is het kijkgedrag sterk veranderd door streamingdiensten als Netflix, Videoland en Disney+. Toch is het einde van de gewone tv-zender nog lang niet in zicht. Uit cijfers van het Commissariaat voor de Media blijkt dat lineair kijken, dus gewoon afgestemd op een zender op een vast tijdstip, nog steeds populair is bij ouderen en bij grote live-events zoals voetbal en het Eurovisie Songfestival. Jongeren kijken vaker via apps en terugkijkdiensten als NPO Start. De omroepen spelen hierop in door content ook online beschikbaar te stellen. Het verschil tussen een programma dat op televisie wordt uitgezonden en een serie die alleen online verschijnt, wordt steeds kleiner. Nederlandse makers werken daardoor niet meer alleen voor de buis, maar voor een breed publiek op verschillende schermen tegelijk.
Veelgestelde vragen
Wanneer begon de Nederlandse televisie officieel?
De eerste officiële uitzending van Nederlandse televisie vond plaats in 1951. Het Philips Experimenteel Televisieprogramma zond voor het eerst uit en legde daarmee de basis voor wat later uitgroeide tot een volledig omroepbestel.
Welke zender was de eerste commerciële tv-zender in Nederland?
RTL 4 was de eerste commerciële zender gericht op het Nederlandse publiek. De zender begon in 1989 met uitzenden vanuit Luxemburg, omdat er in Nederland nog geen vergunning mogelijk was voor commerciële televisie.
Wat is het verschil tussen publieke en commerciële televisie in Nederland?
Publieke televisie in Nederland, zoals NPO 1, NPO 2 en NPO 3, wordt gefinancierd met belastinggeld en heeft als doel informeren, opvoeden en vermaken zonder winstoogmerk. Commerciële zenders zoals RTL 4 en SBS6 verdienen hun geld met reclame en richten zich meer op hoge kijkcijfers.
Exporteert Nederland ook eigen tv-formats naar het buitenland?
Ja, Nederland is een bekend exporteur van televisieformats. The Voice of Holland is daar het bekendste voorbeeld van. Het programma werd bedacht door John de Mol en later verkocht aan tientallen landen wereldwijd, waar het onder lokale namen wordt uitgezonden.
